Een groepje basisschoolleerlingen kijkt naar het schilderij van Jozef. Wat kijkt hij verdrietig! Hij werd buitengesloten door zijn broers en verkocht naar Egypte. Zijn verhaal roept herkenning op. Zo begint een van de leerlingen te vertellen over zijn gevoelens van eenzaamheid, wanneer anderen in de klas hem buitensluiten. De andere leerlingen luisteren en reageren op hem.
Ook bij andere leerlingen roept het schilderij van Jozef iets op. Zo voelt een van de leerlingen zich niet zozeer alleen in de klas, maar thuis wel. Hij is enig kind. Zachtjes vertelt hij het aan de juf. Hij deelt het liever niet verder in de grote groep. Een andere leerling herkent zich in de broers. Hij sloot zelf iemand buiten en daar heeft hij nu spijt van.
Kunstgesprek
‘Kunst helpt kinderen om woorden te vinden én docenten om het ingewikkelde gesprek aan te gaan met kinderen’, stelt Winnie Verbeek. Naast haar lesgevende taken is zij vanuit het lectoraat “Vorming van christelijke professionals in de context van de 21ste eeuw” betrokken bij een project dat minorstudenten van Driestar educatief uitvoerden bij het Catharijneconvent in Utrecht. Doel van het project was om studenten te laten oefenen om gesprekken aan te gaan over complexe thema’s. Hoe doe je dat? En wat is wijs op zo’n moment? In het lectoraat wordt onderzoek gedaan naar waarden in complexe situaties. Dit project is daar een voorbeeld van: verschillende mensen verhouden zich tot een kunstvoorwerp en dat levert een variëteit aan gesprekken op.
‘Kunst helpt kinderen om woorden te vinden én docenten om het ingewikkelde gesprek aan te gaan met kinderen’
Winnie Verbeek
De diverse thema’s die aan bod komen tijdens de rondleiding helpen de studenten om in gesprek te gaan met basisschoolleerlingen. Denk aan thema’s als leven en dood, eenzaamheid en de wet als leefregel. Verbeek vervolgt: ‘Waar de kinderen in het voorbeeld woorden vonden om hun eenzaamheid te beschrijven, kan een schilderij zogezegd “bemiddelen” om te verwoorden wat er bij je leeft. Het kunstgesprek geeft de ruimte om wel mee te doen, maar niets te zeggen, of via het schilderij te communiceren. Dat geeft een stukje extra veiligheid.’
In habijt
De minorstudenten trokken letterlijk van alles uit de kast. Zo ging een student tijdens een rondleiding over kloosters verkleed in een habijt. Aan de hand van de schilderijen over dit thema kwam er een gesprek met de leerlingen over toewijding aan God. Ook kwamen thema’s als bidden, nederigheid en lijden aan bod bij deze rondleiding. Dit bracht vragen boven tafel als ‘Waarom zou je nederig willen zijn?’ en ‘Welke gedachten heb je als je stil bent?’
‘Is naar schilderijen kijken met leerlingen niet ietwat zweverig?’, zo dacht één van de minorstudenten voor ze aan de slag ging met de rondleiding in het museum.
De studenten gingen aan de slag met het maken van draaiboeken voor de rondleidingen met de leerlingen. De gesprekken begonnen met het uitgebreid kijken naar de schilderijen. ‘Wat zie je? Wat valt je op?’ vroegen de studenten aan de leerlingen. Tijdens de tweede ronde lukte het al beter om de kinderen aan het woord te laten.
Voor ze begonnen met het project, was een van de minorstudenten bang dat met leerlingen naar schilderijen kijken wat zweverig zou zijn. Ze werd aangenaam verrast. Dat leerlingen met onverwachte vragen kwamen naar aanleiding van een kunstwerk, was een leerproces voor deze student.
Een ander geeft aan dat ze van tevoren bang was om leerlingen met een bepaalde vraag te kwetsen, of te dichtbij te komen. Toch merkte ze tijdens de rondleidingen dat leerlingen in een veilige sfeer zelf wel aangeven of ze iets wel of niet willen vertellen. Verbeek: ‘Deze student durft nu een gesprek over een complex thema aan te gaan, omdat ze ervaren heeft dat leerlingen dit in de veilige sfeer van het kunstgesprek goed kunnen en ook lastige gespreksonderwerpen goed aandurven. Beter dan de student van tevoren dacht.’
Wijs handelen
Volgens Verbeek waren leerkrachten onder de indruk van de gesprekken die ontstonden. ‘We hopen dat dit andere docenten aanzet om kunst in de klas te brengen, wat hen kan helpen om in hun lespraktijk complexe thema’s aan de orde te stellen. De onderlinge diversiteit in de school kan uitdagingen met zich meebrengen en het lectoraat wil bijdragen aan de groei van wijs handelen.’
Kunst in de klas
Ben je nieuwsgierig geworden naar dit project en zou je hier als docent handen en voeten aan willen geven? Meld je aan bij Winnie (w.p.verbeek@driestar-educatief) en help onderzoeken hoe je complexe thema’s met behulp van kunst in de klas bespreekbaar kunt maken.
Lectoraat
Dit project is een deeltraject van het Lectoraat “Vorming van christelijke professionals in de context van de 21ste eeuw”. Dit lectoraat onder leiding Bram Kunz heeft als doel om inzicht te krijgen in het handelen van leraren en daar verbetering in aan te brengen. Centraal hierbij staat “het goede doen” door wijs te handelen vanuit deugd-ethisch perspectief. In het onderzoek richt het lectoraat zich op het pedagogisch handelen van de leraar, in het bijzonder in situaties waarin eigen waarden of deugden in het geding zijn.