Fatsoenlijk lesgeven met een fijne sfeer in de klas. Daar ligt de sleutel om jongeren warm te maken voor bètavakken, volgens Wim Knapen (55), eerstegraads scheikundedocent bij Scholengroep Driestar-Wartburg, Guido de Brès. ‘Bovendien werken veel leerlingen graag met hun handen. Maak daar gebruik van, want dat kun je bij deze vakken aanbieden.’
Knapen vindt het ‘harstikke leuk’ om scheikunde te geven. ‘Ik probeer leerlingen een brede, algemene ontwikkeling mee te geven. Zo begrijpen ze beter waar het over gaat in het nieuws, bijvoorbeeld bij onderwerpen als stikstofproblemen en energietransitie’, vertelt hij. ‘Hier op de Guido hebben we geen klagen als het gaat om leerlingen die een bètaprofiel kiezen. Maar het kan altijd meer. Want in de regio rond Rotterdam is er veel vraag naar chemici. In Pernis en Moerdijk zijn bijvoorbeeld veel chemische bedrijven gevestigd.’
Chemische industrie
Veel jongeren denken dat er in de scheikunde niet zoveel geld te verdienen is, geeft de docent aan. ‘Soms heb ik het idee dat bij reformatorische mensen geld verdienen belangrijker is. Ik zie leerlingen namelijk vaker de economiekant opgaan. Maar misschien is dat te kort door de bocht gedacht’, relativeert hij zichzelf. ‘Er zijn mensen in de zorg nodig, maar er moet ook geproduceerd en geld gegenereerd worden in de chemische industrie. Die heeft een wat negatief imago. Chemici maakten er een rotzooitje van, op aanvraag van wat mensen aan producten wilden hebben. Daarom zitten we nu met de “plastic soep”, een toenemend CO2-gehalte en klimaatverandering. Juist daarin kunnen chemici een mooie rol spelen, bijvoorbeeld in de energietransitie en het ontwikkelen van duurzame materialen.’
Als christen kun je je verwonderen over hoe mooi alles in elkaar zit en wat je ermee kunt doen’
Wim Knapen
De tweede en derde klas zijn het meest bepalend of leerlingen verder gaan met bètavakken of niet, ziet Knapen. ‘Goed lesgeven, met duidelijkheid en regelmaat, en een fijne sfeer in de klas is de sleutel. Ik zag allerlei bijzondere bèta-initiatieven komen, zoals een bètaklas, maar ze verdwijnen ook weer. Uiteindelijk zijn “gewone”, goede lessen het meest bepalend.’ Grinnikend voegt hij eraan toe: ‘Als ik eerlijk terugkijk, koos ik alleen voor scheikunde omdat ik de docent zo leuk vond.’
Cola
Om leerlingen warm te maken voor het vak scheikunde, probeert de docent de relevantie van zijn vak voor het dagelijks leven aan te geven. ‘Ook weet ik dat veel leerlingen graag met hun handen werken. Daar maak ik graag gebruik van. Ze worden enthousiast van practica, bijvoorbeeld van proefjes met cola: het suikergehalte bepalen, de kleur eruit halen en de dichtheid onderzoeken. Dat komt voor hen dichtbij. Ik maakte ook wel eens suiker uit suikerbieten. Excursies kunnen eveneens enthousiasmeren, bijvoorbeeld naar een energiecentrale. Tegelijkertijd moet je het wel verdelen, want als je in de derde klas alleen dit soort leuke dingen doet, kan het de andere jaren enorm tegenvallen. Er zijn ook onderwerpen waarbij je geen practica kunt doen, zoals atoombouw.’
Daarnaast vindt Knapen dat je leerlingen in de onderbouw niet te streng moet beoordelen. ‘Als je in de tweede en derde klas al heel streng beoordeelt, vallen er bosjes onvoldoendes. En als je steeds slechte cijfers haalt, vind je een vak niet meer leuk. Je houdt dan de leerlingen over die hoge cijfers halen, maar je kunt scheikunde ook afsluiten met een 6’, stelt hij. 'Daarom adviseer ik beginnende collega’s om niet te moeilijke repetities te maken. Maar deze gedachte wordt me niet overal in dank afgenomen.’
‘Ik probeer leerlingen een brede, algemene ontwikkeling mee te geven, zodat ze onderwerpen als stikstofproblemen en energietransitie beter begrijpen’
Wim Knapen
Verwonderen
Juist ook voor christenen zijn bètavakken waardevol, vindt de scheikundedocent. ‘Als christen kun je je verwonderen over hoe mooi alles in elkaar zit en wat je ermee kunt doen. Bijvoorbeeld als je ziet hoe een bepaalde reactie verloopt en dat daar een hele mooie structuur en logica in gelegd is. Of hoe stoffen op elkaar reageren. Die verwondering zie ik soms bij leerlingen terug: “O, zit dat zo!” Daarnaast geef ik leerlingen mee dat kennis macht geeft. Niet alles wat je kunt ontwikkelen is ook verantwoord. Je komt dan op ethisch vlak terecht. Dat geeft een stukje verantwoordelijkheid.’
Al vertellend kijkt Knapen uit zijn raam. Dat staat volgeschreven met allerlei formules. ‘Vwo 6-leerlingen wilden mijn raam opvrolijken. Blijkbaar zijn ze enthousiast over mijn vak. Ze zaten wekenlang in de pauzes in m’n lokaal. Heel gezellig’, lacht hij. ‘Ik zei dat ze ook moesten schrijven: “God also created science”. Dat is meteen een waardevolle boodschap voor mensen die langs de school komen.’