Samenkomen rond een gedeelde liefde voor (jeugd)literatuur: al meer dan tien jaar maken docenten van Driestar educatief én hun collega’s uit het werkveld hun agenda daarvoor leeg.
Ontstaan
Als Van Groningen terugblikt op de jaren waarin hij de literatuurdagen organiseerde, vertelt hij allereerst hoe deze dagen zijn ontstaan: ‘In 2004 is het allemaal begonnen met een bijeenkomst in Gorinchem, georganiseerd door Leo Kosten die toentertijd op het Calvijn College in Goes werkte. Hij verdient de credits!’ In die tijd ervoeren veel docenten Nederlands in het voortgezet onderwijs dat er, met name in de Tweede Fase, steeds minder ruimte was voor literatuuronderwijs. ‘Literatuur moest binnen het curriculum veelal plaatsmaken voor communicatieve vaardigheden. Terwijl literatuur de basis is van ons vak: liefde voor lezen, leerlingen laten kennismaken met de wereld via literatuur’, aldus Van Groningen.
Die eerste bijeenkomst van docenten in Gorinchem smaakte naar meer: de ontmoeting was waardevol en verbindend, maar voorzag bovenal in een breed gedeelde behoefte aan kennisuitwisseling en professionalisering. Vanaf dat moment zouden de studiedagen uitgroeien tot een jaarlijks terugkerend fenomeen, dat na enkele jaren onder verantwoordelijkheid van Arie van Groningen (volwassenenliteratuur) en Janneke de Jong (jeugdliteratuur) werd gecontinueerd.
Inspireren
Deelnemers aan de studiedag krijgen ruimschoots van tevoren het gekozen boek toegestuurd. Aanvankelijk werd de jaarlijks wisselende locatie zó gekozen dat die aansloot bij de auteur of context van het boek. Zo vond een studiedag over het oeuvre van Annie M.G. Schmidt eens plaats in Kapelle (Zeeland) en kwam men in Zutphen samen rondom de werken van Ida Gerhardt. Hierdoor werd het ook mogelijk om de lezing te verrijken met een stadswandeling of museumbezoek.
Aan de studiedag in Zutphen koestert deelneemster Rian Vogel nog altijd warme herinneringen. Op de vraag wat haar is bijgebleven van de studiedagen schrijft zij: ‘Ik geniet altijd heel erg van de studiedagen, omdat ze me inspireren. Ik mis er eigenlijk niet een, maar sommige hebben voor mij een speciale “kleur”. Ik was enorm geraakt door de lezing van Gerhardtkenner pater Frans Berkelmans […] en ben een nog groter bewonderaar van haar poëzie geworden.’
Tegenwoordig wordt vaker gekozen voor een centraal ontmoetingspunt, om deelname aan de studiedag toegankelijker te maken voor een grote groep. Wat onveranderd is gebleven is dat voor iedere studiedag een inspirerende spreker wordt uitgenodigd. Meestal is de schrijver van het boek zelf te gast, soms een (andere) expert. Memorabel was de studiedag waarop Stefan Hertmans over zijn boek De bekeerlinge kwam spreken. De deelnemers werden niet alleen geraakt door zijn lezing, maar andersom was Hertmans ook zichtbaar geroerd toen de deelnemers samen zongen. Die fijngevoelige wisselwerking is diverse deelnemers, zelfs jaren later, bijgebleven. De studiedagen sluiten af met een diner, waarin alle gelegenheid is voor verdere ontmoeting.
‘Hilariteit alom’
Uit navraag onder deelnemers blijkt juist deze combinatie van inhoudelijke verdieping en onderlinge verbondenheid de studiedagen zo waardevol te maken. Zo schrijft Hannie Sol: ‘Geregeld denk ik nog aan de studiedag waarop we na de lezing een wandeling in de Jordaan maakten in de voetsporen van Theo Thijssen onder leiding van Arie van Groningen. We eindigden op een plein bij de Noorderkerk waar hij de zwembadpas voordeed en wij hem moesten volgen op dezelfde manier. Hilariteit alom.’
Janneke de Jong memoreert zelf ook nog een bijzonder voorval over de studiedag met Annet Huizing in Amersfoort (2015): ‘Collega Arie van Groningen zou mij ophalen, maar reed onderweg zijn auto total loss. Zelf had ik geen vervoer en dus moest ik een taxi regelen. Het werd een lange, dure rit en … ik kwam niet op tijd. Vanuit de taxi belde ik Annet, met de vraag of zij de deelnemers wilde opvangen. Dat heeft ze met verve gedaan. Annet heeft na deze studiedag met meerdere docenten contact gehouden.’ Dat is nog eens een win-winsituatie!
Methodieken
Inmiddels is de organisatie van de literatuurdagen overgedragen aan Janneke Pekaar (volwassenenliteratuur) en aan Annemarie Nobel (jeugdliteratuur). Janneke de Jong verzorgt als lector Geletterdheid steevast een didactische verdieping waarin ze uiteenlopende thema’s voor het voetlicht brengt. Zo besteedde ze in de studiedag van 2025 onder meer aandacht aan het lezen van controversiële boeken in het christelijk-reformatorisch onderwijs, een zeer actueel thema dat stemt tot nadenken en aanmoedigt tot verder gesprek in de scholen. Ook inspireert zij deelnemers met didactische methodieken voor het samen lezen van boeken, zoals Literatuurcirkels voor leraren, het Shared-Reading-concept of het hardopdenkend lezen. Door gezamenlijk op uiteenlopende manieren bezig te zijn met rijke teksten, worden de deelnemers op nieuwe ideeën gebracht en gestimuleerd deze methodiek of didactiek ook in de eigen (onderwijs)context te gaan toepassen.
Welkom
Professionalisering op het gebied van literatuur en didactiek blijft van groot belang, zeker nu kinderen en jongeren weinig meer lezen. Ben je na het lezen van dit artikel nieuwsgierig geworden naar deze (jeugd)literatuurdagen? Elk voorjaar vindt de studiedag over jeugdliteratuur plaats; in het najaar is de volwassenenliteratuur aan de beurt. Docenten, groepsleerkrachten, bibliothecarissen en andere geïnteresseerden zijn van harte welkom.
Voor meer informatie: zie Driestar Onderwijsadvies Jeugdliteratuurdag 2026