Voor de meeste scholieren is politiek een ver-van-hun-bedshow. Docenten voelen zich verantwoordelijk voor het bevorderen van hun politieke bewustzijn. ‘Het is belangrijk dat ze in de gaten hebben hoe belangrijk bijvoorbeeld het kiezen van een gemeenteraad is. De uitslag wordt doorvertaald naar beslissingen die in hun leefomgeving genomen worden.’ Politieke betrokkenheid binnen het klaslokaal vergroten blijft een kwestie van diplomatieke inzet.
Op de Thoolse locatie van het Calvijn College heeft geschiedenisdocent Christianne van Dam-Brinkman vierdeklassers vmbo-gt onder haar hoede. Ze vindt het belangrijk om haar leerlingen op een laagdrempelige manier kennis te laten maken met de politiek. ‘Over twee jaar zijn ze stemgerechtigd. Leerlingen zeggen makkelijk dat ze net zo goed thuis kunnen blijven, omdat het niks oplevert.’
Stembus op school
Daarom heeft de lerares naar aanleiding van de landelijke verkiezingen een stembusronde op school georganiseerd. Met de bedoeling de jongeren op de landelijke partijen te laten stemmen. ‘De SGP kwam als grootste partij uit de bus; de PVV deelde de tweede plaats met FVD.’ Tijdens de nabespreking van de stemuitslag blijkt dat er nog het een en ander valt te leren. Zo weet niet iedereen dat ‘Staatkundig Gereformeerd’ staat voor politiek bij een open Bijbel.
Haar collega Andries Meyer bevindt zich in een unieke positie als het gaat over Politiek en Onderwijs. Naast het docentschap (aardrijkskunde en maatschappijleer) zit Andries tot over zijn oren in de gemeentepolitiek als raadslid voor de SGP in de gemeente Tholen. Hij is lid van het presidium en maakt deel uit van diverse commissies. Een bevlogen politicus dus.
‘Het is belangrijk de leerlingen op een laagdrempelige manier kennis te laten maken met de politiek’
Christianne van Dam
Smeuïge verhalen
Die bevlogenheid verwachten de leerlingen van hem. Ze genieten van de smeuïge verhalen die hij vertelt. ‘Ik heb iets vaak uit de eerste hand: ik ben erbij wanneer er iets belangrijks gebeurt en ervaar bepaalde emoties die daarbij boven komen.’ Het zijn mooie ingrediënten om zijn lesstof mee te larderen.
Beide docenten geven aan dat politiek bepaald geen eenvoudig onderwerp is om de aandacht van de leerlingen vast te houden. Meyer noemt als voorbeeld van weerbarstige lesstof de behandeling van de scheiding der machten, een van de pijlers waarop de samenleving is gebaseerd. Hoe belangrijk het ook is om de jongeren daarvan bewust te maken, het blijft iets wat ver bij hun belevingswereld vandaan staat. Hij probeert de leerlingen mee te geven dat lokale en landelijke politiek op dezelfde manier, volgens dezelfde structuur georganiseerd is. De uitwerking ervan ligt op een ander niveau.
Afwisselend
Van Dam kan niet bogen op ervaringsverhalen. Zij legt kort de lesstof uit en zoekt afwisselende werkvormen om de aandacht en de betrokkenheid vast te houden. De werkvormen vindt ze vooral op tools.prodemos.nl. Het lesmateriaal met zoekfunctie op deze site leidt naar bruikbare werkvormen, gerangschikt op thema en niveau.
Meyer bespreekt altijd de rol van de media in de politiek. Hij wil dat leerlingen weten dat neutraliteit uiteindelijk niet bestaat en dat zij zich realiseren dat iedere journalist de wereld door een bepaalde bril bekijkt. ‘Wanneer ik zoiets ter sprake breng, kijkt de klas me soms aan met een blik van: waar maakt hij zich druk over?’
‘Ik heb iets vaak uit de eerste hand: ik ben erbij wanneer er iets belangrijks gebeurt en ervaar bepaalde emoties die daarbij boven komen’
Andries Meyer
Dicht bij huis
Op de vraag hoe moeilijk het is om over politiek te spreken, zonder steeds bij de eigen partij als de beste uit te komen, komt een nuchter antwoord. ‘Dat is niet zo lastig. Ik probeer de leerlingen wat algemene beginselen bij te brengen. Politiek is vanuit uiteenlopende politieke stromingen een land regeren. Die moeten allemaal een stem krijgen in het parlementaire bestel.’ Leerlingen willen graag weten of hun docent ergens voor of tegen is. Meyer vindt zijn eigen mening niet belangrijk. Hij conformeert zich aan de standpunten van de partij die hij vertegenwoordigt in de gemeenteraad.
De politicus gebruikt voorbeelden dicht bij huis. Zo neemt hij zijn pupillen mee in de problematiek van de woningvoorraad en de woningprijs. ‘Een starterswoning kost ruim vier ton. De bank geeft dat geld niet. Niet iedereen heeft rijke ouders en niemand wil tot zijn veertigste in het ouderlijk huis blijven hangen! Dat komt dichtbij.’
Politiek bewustzijn
Actualiteit is ook de focus van Van Dam. Bij een les over de Koude Oorlog betrekt ze het gegeven dat de Nederlandse regering recent driehonderd militairen naar Polen heeft gestuurd. ‘Dan gaat het ook weer over politiek. Wat doet onze regering en wat betekent dat nu? Wat hebben wij in de NAVO te zeggen?’
Beide docenten zien het als hun opdracht om politiek bewustzijn te bevorderen en de politiek dichter bij de jeugd te brengen. ‘Het is heel belangrijk dat jongeren politiek betrokken zijn en in de gaten hebben dat bijvoorbeeld het kiezen van een gemeenteraad invloed heeft op de landelijke en lokale beslissingen die genomen worden.’
Leefwijzer als doorgaande lijn
Om de lessen maatschappijleer goed vorm te kunnen geven, ontwikkelen de zeven reformatorische scholen voor voortgezet onderwijs gezamenlijk de methode Leefwijzer. Elke twee à drie jaar wordt deze gereviseerd. De methode gaat uit van de waardencirkel van vier rollen in de samenleving: pelgrim, leerling, dienaar, burger. Daarin staan de waarden verantwoordelijkheid, rechtvaardigheid, duurzaamheid en rentmeesterschap centraal. Leerlingen leren reflecteren op hun eigen positie ten opzichte van een bepaald thema. Ze krijgen bijvoorbeeld een vraag als: Een journalist van de NOS heeft bij een artikel gebruikgemaakt van een door AI gegenereerde foto. Met welke waarden botst dat nu? En vind je het een probleem om beelden aangeboden te krijgen die niet echt zijn?